Seviye: A0 · Türkçe anlatımlı İngilizce dersi
Bu derste özne farkındalığının önemi, Türkçede gizli öznelere sahip olunması ve İngilizcede her cümleye kişi zamiriyle (I, you, he, she, it, we, you, they) başlanması vurgulandı.
Yabancı dil öğrenimi süresince öznenin farkında olmak çok önemlidir. "Anlıyorum ama konuşamıyorum" diyen birçok öğrencinin temel sorunlarından biri de genelde bu 'özne farkındalığı' meselesidir. Bu aslında bilmediğiniz bir şey değil, sadece farkında olmadığınız bir detaydır. Ana dilimizde konuşurken bu tür yapısal kuralları düşünmeden, otomatik olarak iletişim kurduğumuz için konunun önemi biraz göz ardı edilir.
Cümlede bir eylemi kimin veya neyin yaptığını, yani özneyi 'Kim?' veya 'Ne?' sorularıyla buluruz. Türkçede 'ben, sen, o, biz, siz, onlar' olmak üzere 6 kişi zamiri vardır ve 'o' kişi zamiri eril, dişil veya cansız varlıklar için değişmez. Ancak İngilizcede eril, dişil ve cansızlar için ayrı kelimeler kullanılır ve toplamda 8 kişi zamiri vardır.
Önce Türkçe olarak şu örneklere kısaca bakalım:
İngilizce öğreniyorum. (Kim? Ben)
Bu yazıyı okuyorsun. (Kim? Sen)
Kahveyi pek sevmez. (Kim? O - Türkçede eril ve dişil aynıdır)
Hafta sonları sinemaya gideriz. (Kim? Biz)
Ders çalışırsınız. (Kim? Siz)
Hafta sonları sinemaya giderler. (Kim? Onlar)
I: Ben
You: Sen
He: O (Erkekler için)
She: O (Kadınlar için)
It: O (Cansız varlıklar ve hayvanlar için)
We: Biz
You: Siz
They: Onlar
Kişi zamirlerinin kullanımı açısından Türkçe ve İngilizce arasında belirgin farklar vardır. Türkçede şahıslar İngilizcedeki kadar sık kullanılmaz. Çünkü Türkçe 'gizli öznelere' ev sahipliği yapan bir dildir ve özneler genellikle isim veya fiil çekim eklerinin içine gizlenir. Yukarıda okuduğunuz Türkçe örnek cümlelere tekrar bakabilirsiniz; cümleler 'ben, sen, o, biz, siz, onlar' kişi zamirleriyle başlamamıştır. Örneklerden de anlaşılacağı üzere bahsi geçen şahıslar, cümlenin sonundaki fiilde saklıdır. Ancak bu cümlelerin İngilizcesi kesinlikle bir kişi zamiriyle (özneyle) başlamak zorundadır.
Bir cümlenin öznesi her zaman basit kişi zamirleriyle, yani sadece 'ben, sen, o, biz, siz, onlar' kelimeleriyle sınırlı değildir. Özneler, iç içe geçmiş karmaşık kelime grupları da olabilir. Ancak ne kadar uzun olursa olsun, kesinlikle temel kişi zamirlerinden birine tekabül etmek zorundadırlar. Özellikle edebiyat ve hukuk metinlerinde bu uzun öznelere daha sık rastlarız.
Örneğe bakalım: "Türkiye Büyük Millet Meclisi 26 Mart'ta bir toplantı yapacak."
Bu cümlede özne, görüldüğü üzere 'ben, sen, o...' gibi basit kişi zamirlerden biri değildir. Dolayısıyla özne, 'Türkiye Büyük Millet Meclisi' kelimelerinin tamamıdır. Peki, bu grup kişi zamirlerinden hangisine tekabül eder? Basitçe 'Kim/Ne?' diye sorarsak, tekil bir kurum olduğu için 'O' (İngilizcedeki karşılığıyla 'It') kişi zamirine tekabül ettiğini görebiliriz. (Eğer doğrudan milletvekillerini kastetseydik elbette "Onlar toplantı yapacaklar" diyebilirdik). Anlamlı bir iletişimde özneler bu şekilde açıkça detaylandırılmalıdır. Yani bir cümlenin öznesi sadece basit kişi zamirlerinden ibaret olmasa bile, dilin matematiksel yapısı gereği bu kök zamirlerden birine bağlanır.
Birkaç örnek daha verelim: "Sizin ülkenizin başkenti güzel bir şehirdir." Bu cümlede özne hangisi? 'Sizin ülkenizin başkenti' kısmı öznedir ve yine 'O' (It) kişi zamirine tekabül eder.
"İstanbul'un en büyük mahallesinin ortasındaki cami restore edildi." Burada ise özne 'İstanbul'un en büyük mahallesinin ortasındaki cami'dir. Bu son iki örnekte olduğu gibi özneler, kendi içinde isim veya sıfat tamlamalarından oluşabilir.
Bu derste basit kişi zamirlerine değinmiş olmakla birlikte, genel olarak "özne" kavramını zihninizde yeniden yapılandırmış (revize etmiş) oldunuz. Lütfen egzersizleri yaparak pekiştiriniz. Egzersizler, kamaşık özne guruplarını değil temel kişi zamirlerinin İngilizce karşılıklarını pratik ebileceğiniz şekilde baz hazırlanmıştır. Burada bahsi geçen karmaşık özneler şimdiden farkındalık kazanmanız için eklenmiş olup ilerideki tamlamalar dersinde tekrar karşınıza çıkacak.